تحلیل گر و پژوهشگر مسائل خاورمیانه و دیپلمات سابق وزارت امور خارجه گفت: من معتقدم دولتمردان ما به اهمیت موضوع قطع آب سیستان پی ببرند، این یک مسئله استراتژیک است، مسئله امنیت است. خشکسالی و مهاجرت مردم سیستان ضربه بزرگی به امنیت کشور خواهد زد. وقتی این مسئله را درک نکرده اند مذاکره کننده هم با برگه های فشار و برنده سر میز مذاکره نمی رود.

رئیس پژوهشکده تالاب بین‌المللی هامون دلیل ۲۰۰ روزه شدن بادهای ۱۲۰ روزه سیستان را اینطور توضیح داد: «در وسط تالاب‌ هامون صابوری کانالی ۲۸ کیومتری زده‌اند. این کانال درست در جایی قرار گرفته که تونل باد سیستان است. به‌همین دلیل حتی در شب‌های بدون باد هم همه جا پر از خاک است. برای این ۲۸ کیلومتر ۱۶۰۰ میلیارد تومان بودجه داده‌اند، اما هنوز حتی یک قطره آب از آن نرسیده است.»

پژوهشگر دیپلماسی آب گفت: تعریف و مشخص کردن ابعاد مسئله هیرمند و بعد تعریف و بازسازی جعبه ابزارهای دیپلماسی اقدام ضروری که باید انجام دهیم، اگر از این حالت و رویکردهای منسوخ دیپلماسی که صرفا محدود به مذاکرات رسمی است، خارج شویم میتوانیم به حل مسائل آبی افغانستان امید داشته باشیم، در غیر اینصورت در ساز و کار فعلی و صرفا مذاکره آن هم در قالب ساز و کار کمیساران بی شک مسئله آب سیستان حل نمی‌شود بلکه وضعیت نگران کننده تر خواهد شد.

کریمی قدوسی عضو کمیسیون امنیت ملی طی مصاحبه‌ای با خبرگزاری خانه ملت که سعی در توجیه عملکرد وزارت امور خارجه و تطهیر طالبان داشته و مدعی شده که طالبان برای اصلاح مسیر رودخانه هیرمند اقدامات عمرانی را شروع کردند و تمامی تخریب های زمان اشرف غنی از نظر عمرانی در حال اصلاح است.

با توجه به نتیجه نگرفتن مذاکرات وزرای نیرو و امور خارجه با دولتمردان امارات اسلامی افغانستان، دیگر امیدی به پایبندی طالبان به معاهده حقابه وجود ندارد و اعتماد به وعده های دروغین طالبان مبنی بر تعهد به معاهده، پیامدی جز هدررفت زمان برای سیستانی ها در پی نخواهد داشت. در این شرایط می طلبد دیپلماسی خلاق جایگزین مذاکرات بی نتیجه شود

کمیسار آب هیرمند از سال ۹۶ مطلع بود که بند کمال خان در حال تکمیل است، برای پیشگیری از احداث بند کمال خان چه اقدامی انجام داده است؟ از طرفی برخی از منابع اعلام کردند که سد بخش آباد بر روی فراه رود سال آینده به بهره‌برداری می‌رسد و چند سال است که مسئله احداث این سد و تبعات زیست محیطی آن مطرح است، آیا وزارت نيرو برای پیشگیری از احداث سد بخش آباد برنامه ای دارد؟

عضو کمیسیون کشاورزی و آب مجلس گفت: متاسفانه ضعف دیپلماسی آب وجود دارد اما با توجه به شرایط ویژه سیستان و مشکلات عدیده زیست محیطی و اجتماعی موجود در این منطقه بسیار فاجعه‌بار است. می‌طلبید دیپلماسی آب در برابر مباحثی که با کشور افغانستان داریم فعال‌تر می‌شد، حوزه کمیساریای آب از ابزار فنی استفاده می‌کنند اما در شرایط خاص فعلی نیازمند استفاده از ابزارهای سیاسی و حتی از نگاه من نظامی هستیم، منظور من حمله نظامی که با موازین بین‌المللی همخوانی ندارد، نیست بلکه باید این موضوع به عنوان یک اهرم وجود داشته باشد اما متاسفانه این مقوله به عنوان یک دیپلماسی فعال با طرف افغان در دستور کار مسئولان وزارت خارجه نبوده است.

مناقشه میان ایران و افغانستان بر سر حقابه‌ تالاب هامون ریشه تاریخی دارد. تاکنون دیدارهای زیادی میان مقامات دو کشور برگزار شده اما هیچ یک به نتیجه مطلوب نرسیده است. حتی گفته می‌شد با روی کار آمدن طالبان به دلیل برخی مناسبات منطقه‌ای موضوع حقابه حل و فصل می‌شود اما نشد. حجت میان‌آبادی پژوهشگر دیپلماسی آب و استادیار دانشکده کشاورزی، مهندسی و مدیریت آب دانشگاه تربیت مدرس در گفت‌و‌گویی که با «پیام ما» داشت، دیپلماسی ضعیف ایران در زمینه آب‌های مرزی را یکی از دلایل وضعیت بغرنج‌ هامون عنوان کرد. این روزها که بار دیگر وزیر امور خارجه ایران در حال رایزنی با مقامات افغانستان برای گرفتن حقابه هیرمند است، از او پرسیدیم چرا ایران در این زمینه تاکنون موفق نبوده‌ است و آیا در غیاب حقابه ‌هامون، می‌توان روی گزینه شیرین‌سازی و انتقال آب حساب کرد؟ میان‌آبادی در این گفت‌وگو با تشریح خطاهای راهبردی در زمینه دیپلماسی آب راهبردهای غیرواقعی برای حل مسئله کم‌آبی را نقد کرده است.

امام جمعه شهرستان نیمروز با اشاره به پیگیری نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی درخصوص طرح استیضاح وزیر امورخارجه گفت: باتوجه به بحران بی‌آبی در سیستان و فریادهای مردم و فریادهایی که در نمازهای جمعه بلندبود، شاهد یک سری تحرکات و پیگیری هایی بودیم که نمونه آن موضوع استیضاح وزیر امور خارجه توسط نمایندگان محترم سیستان در مجلس شورای اسلامی بود که اگرچه دیر، اما اقدامی موثر و ارزشمند است چرا که دیگر نمی‌توانیم باگفتار درمانی و توصیه به صبر بعضی مسئولین ناکارآمد به مردم امید واهی بدهیم.

وزارت امور خارجه در حوزه دیپلماسی آب نقش تاثیر گذاری دارد، اما کمیسار آب ایران در خصوص حقابه رودخانه هیرمند (معاون آب و آبفا وزارت نیرو) است، ناکارآمدی کمیسار آب ایران در مذاکرات حقابه و پیشگیری از سدسازی های افعانستان، علت اصلی بحران آبی سیستان است، چرا نمایندگان سیستان طرح استیضاح وزیر نیرو را کلید نزدند؟