در حالی که تمام هم و غم مسئولان کشورمان وکارشناسان داخلی و خارجی مرتبط به آب معطوف به حقابه ایران از رود هیرمند و مفاد معاهده ۱۳۵۱ شده است، افغانستان با تمام توان در حال ساخت سد «بخش‌آباد» بر «فراه‌رود» بوده و تالاب هامون را با چالشی به مراتب وحشتناکتر از قطعی آب هیرمند مواجه می‌سازد

رئیس پژوهشکده تالاب بین‌المللی هامون گفت: با توجه به اینکه هامون سابوری در کریدور بادی منطقه سیستان است، تکمیل سد بخش‌آباد و نرسیدن آب به هامون سابوری، کیفیت هوای سیستان را به کلی نابود می‌کند، طوری که این منطقه دیگر جای زندگی نباشد.

سیاست های آبی و سدسازی های افغانستان با دو هدف ابزار قرار دادن آب در حوزه سیاسی و مهندسی اجتماعی صورت می گیرد که در میان مدت علاوه بر به مخاطره انداختن امنیت آبی شرق ایران، خالی شدن منطقه از سکنه و اسکان گروه های قومی ضد ایران را به دنبال دارد.

این احتمال را باید در نظر گرفت که طالبان یا خود یا با مشاوره شرکای پشت پرده، عامدانه مرز را ناامن می کنند تا حقابه پس از تامین امنیت در اولویت دوم قرار گیرد، حتی اگر به صورت مستقیم چنین هدفی نداشته باشند، ناامنی مرزی، حقابه را تحت الشعاع قرار می دهد که نباید چنین سناریوی رخ دهد.

شوربختانه در زمان ریاست جمهوری اشرف غنی، دستگاه دیپلماسی ایران منازعات آبی رودخانه هیرمند و هریرود را در قرارداد همکاری سه جانبه ایران، هند و افغانستان که با هدف تسریع، تسهیل و ارتقای ترانزیت چابهار و اتصال کشور هند و افغانستان به کشورهای آسیای میانه از طریق بندر چابهار، توسعه صادرات سه کشور و ایجاد کریدور بین المللی بین کشورهای مذکور، لحاظ نکرد.

دکتری تاسیسات آبی با اشاره به اینکه با امکانات موجود کشورمان می توانیم در عرض ۱۵ روز تا یکماه ارتفاع سرریز سد کمال خان را اصلاح کنیم، گفت: در حوزه فراه رود قراردادی نداریم و باید به سمت انعقاد قرارداد برویم، اگر سد بخش آباد بر روی فراه رود احداث شود فاتحه سیستان خوانده است، باید در مورد فراه رود یک بده و بستان داشته باشیم. ما باید کارهای عمرانی و شغل های جایگزین ایجاد کنیم تا طرف افغانستانی از احداث سد بخش آباد صرف نظر کنند.

جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با ایجاد منافع برای افغانستان در همبست «آب-انرژی-ترانزیت» افغانستان را ترغیب به انعقاد معاهده‌­ای پایدار و الزام‌آور در خصوص تأمین حقابه هامون‌ها نماید.

علیرضا سروری نژاد دکتری فیزیک خاک و کارشناس آبخیزداری و آبخوانداری طی یادداشتی راهکارهایی فوری برای برون رفت از چالش های جدی پیش روی سیستان در بخش های تامین آب برای مصارف شرب و کشاورزی و معضل ریزگردها و اشتغال پایدار ارائه کرد.

مدیرکل دفتر رودخانه های مرزی و منابع آب مشترک وزارت نیرو گفت: وزارت نیرو طی سال های گذشته موضوع تکمیل و احداث بند کمال خان و سد بخش آباد را به صورت رسمی به وزارت امور خارجه اعلام کرده است، از طرف وزارت امور خارجه این موضوع را دنبال کردیم، وزارت امور خارجه به اشکال متفاوتی مراتب اعتراض را به طرف مقابل اعلام کرده است.

نماینده سیستان در مجلس شورای اسلامی با اشاره به احداث سد بخش آباد روی رودخانه فراه رود از جانب افغانستان، گفت: تا کنون اقدام موثری از ناحیه متولیان امر مانند وزارت امور خارجه و نماینده ویژه رییس جمهور‌ که عملیاتی، عینی و ملموس باشد، رخ نداده است.