کشورهای منطقه دربارهٔ اقدامات آبی امارت اسلامی افغانستان احساس خطر کرده‌ان، ازبکستان، تاجیکستان و ترکمنستان در اجلاسی به چاره‌جویی مسئله آب پرداختند، اما ایران در این نشست حضور نداشت.

در روابط بين‌الملل، هميشه «عمل‌ گرائي» بايد اصل و محور باشد و اموري از قبيل تعارفات بايد در حاشيه باشند. نظام جمهوري اسلامي، کار خوبي مي‌کند که با حکومت خودخوانده طالبان از درِ خصومت و جنگ و ستيز درنمي‌آيد ولي متأسفانه تعارفات و امتيازدهي‌هاي بيجا در تعامل با اين گروه، جايگاه محوري پيدا کرده است. از امتياز دادن‌هاي بيجا از قبيل تحويل دادن سفارت افغانستان در تهران به طالبان که بگذريم، کوتاه آمدن در مورد حقابه ايران از هيرمند هيچ توجيهي ندارد.

اواخر فروردین 1401، کار بر روی کانال آبی قوش تپه در شمال افغانستان آغاز شد. این کانال با طول 285 کیلومتر از ولایات بلخ، جوزجان و فاریاب می‌گذرد و قرار است مزارع کشاورزی شمال افغانستان را آبیاری کرده و به رفع مشکلات در زمینه کمبود مواد غذایی در افغانستان کمک کند. آب این کانال از «آمو دریا» (یکی از دو رودخانه بزرگ آسیای مرکزی که حدودا 1500 کیلومتر از مرز بین آسیای مرکزی و افغانستان را تشکیل می‌دهد) تأمین می‌شود. کانال آبی قوش تپه در طول مرز ازبکستان به آمو دریا متصل می‌شود و بدین ترتیب، بخش تاجیکستانی این رودخانه که در بالا دست قرار می‌گیرد، تحت تأثیر این پروژه قرار نخواهد گرفت اما ازبکستان و ترکمنستان به دلیل این که 15 درصد از آب آمو دریا به کانال قوش تپه وارد خواهد، به شدت از این وضعیت متاثر خواهند شد. این امر می‌تواند، روابط این دو کشور آسیای مرکزی را با حکومت طالبان به شدت تحت تاثیر قرار دهد.

یک مقام ارشد سیاسی حکوت طالبان روز شنبه با بیان اینکه این حکومت تعامل خوب با همسایگان دارد، مدعی شد که طالبان مسئله حقابه ایران را با تفاهم و گفت و گو حل و فصل کرده است.

کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران می‌گوید هنگامی که طالبان قدرت را گرفتند، وعده دادند‌ که از آزادی مطبوعات و حقوق زنان محافظت کنند، اما دوسال بعد نه تنها از تعهد خود انکار کردند، بلکه سرکوب رسانه‌ها در افغانستان را تشدید کرده‌اند.

افزایش کم‌سابقه مهاجرت افغان‌ها به ایران و فقدان برنامه روشن دولت در نحوه مواجهه با این پدیده، موجب بروز ابهامات و برخی رایزنی‌های احتمالی در فضای اجتماعی ایران شده است. آمار غیررسمی از حضور بیش از هفت میلیون مهاجر افغانی در ایران حکایت می‌کند و این احتمال وجود دارد که تا چند ماه آینده این رقم به ده درصد کل جمعیت ایران برسد‌.

طالبانی که امروز می‌بینیم با طالبانی که 20 سال پیش در افغانستان حکومت می‌کرد، متفاوت است. این گزاره‌‌ای درست و بدیهی است. اما باید این موضوع را فهم کرد که این «تفاوت» دقیقاً به چه معناست و به چه سمت و سویی میل کرده و می‌کند؟ زمانی که زلمی خلیل‌زاد، فرستاده ویژه آمریکا در دوران دونالد ترامپ مذاکراتی را با نمایندگان طالبان در دوحه انجام می‌داد، تصویری که رسانه‌های آمریکایی از طالبان به جهان ارائه می‌کردند، تصویری متفاوت با تصویر امروز بود.

دیوید لوین می‌نویسد که اگر افغانستان می‌خواهد پیشرفت کند، جامعه بین‌المللی باید به طالبان اجازه دیکته کردن شرایط و پرورش اپوزیسیون را ندهد.

دو سال بعد از اینکه طالبان ۱۵ اوت ۲۰۲۱، کنترل افغانستان را به دست گرفت، ما قویاً نقض شدید، مداوم و روبه‌فزونی حقوق بشر را از سوی طالبان به‌خصوص علیه زنان و دختران و همچنین فقدان واکنشی مؤثر را از سوی جامعه جهانی محکوم می‌کنیم.

آب مازاد بر نیاز حوضه های آبریز افغانستان که به کشورهای همسایه این کشور می ریزد، باعث شده که حاکمان افغانستان از آب به عنوان یک ابزار اقتصادی و سیاسی بهره برند، بنابراین کنترل آب های سطحی این کشور مهم ترین اصل در سیاست گذاری آبی افغانستان به شمار می‌رود.