یک کارشناس محلی گفت: بارها هشدار دادیم که از نظر زیست محیطی هرگونه دستکاری در بستر تالاب هامون اشتباه است، زیرا ساختار خاک و معادله های زیست محیطی را تغییر می دهد.

با توجه به کارنامه ضعیف وزارت امور خارجه در تامین منافع ملی و ناتوانی این وزارتخانه در رابطه با حل و فصل مسئله حقابه رودخانه هیرمند با کشور افغانستان مطابق معاهده ۱۳۵۱ به عنوان تنها معاهده رسمی در میان تمامی رودخانه های مرزی کشور، انتظار می رفت که نمایندگان حوزه انتخابیه سیستان در مجلس به علت عملکرد ضعیف این وزارت خانه، استیضاح سکاندار آن را کلید بزنند.

کارشناس مسائل آبی منطقه با اشاره به اینکه نداشتن ارزیابی زیست محیطی و دارا نبودن مجوزهای لازم از سازمان حفاظت محیط‌زیست از اشکالات پروژه حفر کانال در هامون سابوری است، گفت: این طرح بدون مطالعه جامع آن هم نه براساس اولویت‌های فنی بلکه براساس اولویت‌های اجتماعی با هدف تامین آب شرب اجرا شده است. اگر یکسال آب در سطح تالاب جاری نشود به محض خشک شدن تالاب در تمام سطح خاک هامون سابوری نمک پدیدار می شود و با بادهای موسمی منطقه جابه جا می شود، در این صورت یک بحران فزاینده زیست محیطی خواهیم داشت.

کنعانی چافی، سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست هفتگی با رسانه ها عنوان کرد: "بخشی از حقابه رودخانه هیرمند را دریافت شد و این تمام حقابه جمهوری اسلامی ایران نبود." این اظهارات نشان از عدم هوشمندی یک دیپلمات در جایگاه سخنگویی دستگاه دیپلماسی است، زیرا این اظهار نظر به معیاری برای طرف افغانستانی تبدیل می شود که در مذاکرات مانور دهد که بخشی از حقابه ایران را پرداخت کرده است.

اکوسیستم سیستان و تالاب هامون بیش از دو دهه از خشکسالی، سوءمدیریت منابع آبی و خشکسالی تصنعی حاصل از سد سازی های کشور همسایه، دوست و برادر ( افغانستان) آسیب دیده و عدم وجود دیپلماسی فعال، نبود دغدغه دولتمردان و ضعف جامعه مدنی موجب شده که جامعه سیستان چنین رویکردی را به صورت ناخودآگاه بپذیرند.

هشتم بهمن سال ۱۴۰۰ تعدادی از مطالبه گران منطقه سیستان براساس اصل ۲۷ قانون اساسی تجمعی مسالمت آميز برای اعتراض به نحوه دیپلماسی و ضرورت احقاق حق ایران از رودخانه هیرمند طبق معاهده ۱۳۵۱ را برنامه ریزی کردند که به علت بی تدبیری و قصور برخی از دستگاه های متولی، این تجمع پایان تلخی داشت.

معاون اول رییس جمهور در آیین افتتاحیه راه آهن زاهدان خاش با اشاره به مسائل آبی سیستان و بلوچستان، انتقال آب از دریای عمان و حفر چاه ژرف را به عنوان راهکار حل این مشکل بیان کرد و از دیپلماسی برای گرفتن حقابه رودخانه هیرمند سخن نگفت.

نایب رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در خصوص حق آبه ایران از رودخانه هیرمند گفت: چرا با نمایندگان سیستان و بلوچستان صحبت نمی کنید؟ نمایندگان خودتان در جریان هستند، چرا نمایندگان خودتان را درگیر نمی کنید.

با احداث و بهره برداری از سد کمال خان جریان آب هیرمند قابل کنترل شده و بر خلاف معاهدات و حسن همجواری و وعده هایی که افغانستان در خصوص جریان آب هیرمند داد، آب به سمت گودال زره منحرف و از دسترس دو کشور برای بهره برداری مفید خارج شد.

در طول یک سال اخیر با روند جاری شدن سیلاب در حوزه آبریز رودخانه هیرمند با توجه به سد سازی های افغانستان به ویژه سامانه انحراف بند کمال خان در مسیر رودخانه، فشار افکار عمومی موج جدیدی برای مطالبه حق آبه ایران از رودخانه هیرمند را رقم زد به گونه ای که رییس جمهور در جلسه هیات دولت خطاب به وزاری خارجه و نیرو دستور پیگیری این موضوع را صادر کرد.