پیوندهای عمیق طایفهای، قومی، مذهبی و فرهنگی میان اتباع افغانستان و ساکنان سیستان و بلوچستان، همواره عامل ارتباط صمیمانهای میان آنها بوده و این موضوع سبب پذیرفتن اتباع افغانستان در سیستان و بلوچستان به شمار میرود. در خلال جنگ مجاهدین، تعداد بسیار زیادی از اتباع افغانستان به دلیل شباهتهای فرهنگی و سایر پیوندها، در سیستان و بلوچستان ساکن شدند. به گونهای که گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان در همان دوران در محل موسوم به جماعت تبلیغی شهرستان زاهدان برای مهاجران به منظور جذب در جنگ سخنرانی کرد. پیوندهای عمیق اتباع افغانستان و اهالی سیستان و بلوچستان را باید در یادداشت جداگانهای بررسی کرد.
با تصمیم دولت برای بازگرداندن مهاجران غیر مجاز به کشورشان و در نظر گرفتن مرزهای میلک در سیستان و مرز دوغارون در خراسان، شاهد موجی از کمکهای مردمی در کنار خدماتدهی دستگاههای اجرایی بودیم. این کمکها از انواع مواد غذایی سرد و گرم و مواد اولیه گرفته تا شیرخشک، پوشک بچه، کالاهای بهداشتی و سرگرمی شامل میشود. تشکلهای مردمی و خیریه منطقه سیستان به رغماینکه به دلیل خشکسالی از اوضاع اقتصادی غنی برخوردار نیستند، اما تمام توان خود را پای کار آوردند تا مهاجران افغانستانی در لحظه خروج از کسور، با خاطره خوشی به وطن خودشان بازگردند. علی رغم تلاش برخی از رسانههای خارجی برای محدود کردن کمکهای مردمی به قوم بلوم، کمکهای مردمی محدود به یک قوم یا مذهب خاصی نبود.
تسهیل شرایط بازگشت مهاجران افغانستان که به صورت داوطلبانه خواستار بازگشت به وطنشان شدند، موجب شد که کنسول افغانستان در زاهدان در حاشیه فرآیند بازگشت اتباع از مرز میلک، از مقامات ایرانی قدردانی کند.
اهالی سیستان و بلوچستان و حتی ملت ایران، نگران وضع تحصیل و آینده دختران و زنان افغانستانی هستند. قوانینی که بر خلاف حقوق بشر و صرفا بر مبنای قرائت طالبان از اسلام در خصوص دختران و زنان وضع شده، دل هر انسان آزادهای را آزرده میکند.
برخی از رسانههای خارج از کشور و برخی از اشخاص و رسانههای داخلی با اهداف سیاسی سعی میکنند که با سیاه نمایی، نحوه خدمات دهی به اتباع را زیر سوال ببرند و یا اینکه به گونهای القا کنند که به مهاجران سخت گذشته و یا به اجبار و تضییع حقوق مهاجران ساکنان ایران شامل ودیعه مسکن و …. به کشور خودشان بازمیگردند، این مباحث برای فاصله انداختن میان دولت ملت مطرح میشود، موضوعی که اشرف غنی، رییس جمهور فراری این کشور با اجنبی خواندن ایرانیها در آیین بهرهبرداری بند کمال، تشدید کرد؛ برخی مهاجران در زمین این رسانهها بازی میکنند، اما پاسخهای برخی از مهاجران، بازی این رسانهها را خراب میکند.
روزانه حدود ۳۰۰ دستگاه خاور، کامیون و تریلی، اسباب منزل اتباع افغانستان را از طریق پل ابریشم مرز میلک به ولایت نیمروز افغانستان منتقل میکنند.
در تمامی کشورها، پناهجویان در اردوگاههایی با شرایط اسفناک اسکان داده میشوند و مشخص نیست که درخواست اقامت آنها تایید شود یا خیر، اما پناهجویان افغانستانی در بدو ورود، وارد شهرها شدند و برخی از اصناف را قبضه کردند؛ به نظر میرسد که اتباع غیر مجاز در ایران، شرایط زندگی به مراتب بهتری نسبت به سایر کشورها داشتند.
