علاوه بر این، کشورهای آسیای میانه به ویژه تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، روسیه و همچنین ترکیه و کشورهای عربی جنوب ایران نیز منافع خاص خود را در پاکستان و افغانستان (جنوب آسیا) جستجو و دنبال میکنند که نباید از نظر دور بماند و باید در تبیین استراتژی ویژه جنوب آسیا مورد توجه قرار گیرد.
در جنوب آسیا، پاکستان و افغانستان همسایگان بدون واسطه ایران محسوب میشوند که باید هر دو کشور را در اولویت سیاست خارجی ایران قرار داد و برای هر کدام برنامهای جداگانه در جهت تقویت و تعمیق روابط دو جانبه تنظیم کرد.
پاکستان
روابط پاکستان با ایران که قبل از انقلاب دوران طلایی خود را تجربه کرده بود، پس از انقلاب دچار بیاعتمادی و برخی مشکلات امنیتی شده است که نیازمند چارهاندیشی برای زدودن این بیاعتمادی است.
روابط پاکستان با چین درحالت استراتژیک قرار دارد و هم دولتها و هم ارتش بر آن اذعان دارند. همچنین، روابط پاکستان با هند و افغانستان تحت کنترل ارتش است و در صورت وخامت روابط با ایران، ممکن است این روابط نیز به دست ارتش سپرده شود.
ایران و پاکستان میتوانند در حوزههای همکاری امنیت مرزی، مبارزه با تروریسم و گروههای تجزیهطلب بلوچ، امنیت منطقهای، افزایش همکاریهای تجاری مرزی، همکاری در سازمانهای منطقهای و جهانی و غیره همکاری کنند که باید در جهت تحکیم این همکاریها تلاش کرد. البته در برخی حوزهها نیز رقابتهایی وجود دارد، مانند چابهار و گوادر.ضمن اینکه دو طرف گاهی نسبت به حمایت یکدیگر از گروههای بلوچ یکدیگر را متهم میکنند. همچنین، پاکستان از حضور کنسولگری هند در زاهدان نگران است و هند را متهم به اقدامات امنیتی علیه پاکستان در خاک ایران میکند و دهلی نو را حامی گروههای تجزیهطلب در ایالت بلوچستان پاکستان میداند.
در مجموع، روابط ایران و پاکستان بر پایه سوء نیت و خصومت نیست و میتوان آن را به گونهای مدیریت کرد که به نفع هر دو کشور باشد.
افغانستان
افغانستان، علیرغم پیوندهای فرهنگی و تاریخی عمیق با ایران، با مشکلات جدی ناشی از حضور گروه طالبان مواجه است. این گروه با قلدری خود را حاکم کرده و حقوق سایر اقوام ملی و دینی، به ویژه حقوق شهروندی بانوان را نادیده گرفته است. همچنین، تبدیل افغانستان به محل حضور گروههای تندرو، امنیت منطقه را به خطر انداخته و تهدیدات عمدهای را متوجه کشورمان کرده است. لذا ضرورت دارد در یک برنامه منسجم و جامع به این مسائل پرداخته شود.
بدیهی است که همسایگان در اولویت هر کشور قرار دارند، اما این همسایگی در شرایطی که طالبان در قدرت باشد و دولتی فراگیر و برنامهای مسالمتآمیز وجود نداشته باشد، نمیتواند موجب آسایش شود.
موانع متصور در روابط دوجانبه
۱ فقدان دولت جامع و فراگیر
۲٫ حضور گروههای تروریستی
۳٫ عدم رعایت حسن همجواری
۴٫ مهاجرین افغانستان در ایران
۵٫ تسهیلات ترانزیت
طالبان، عامل تزلزل فرهنگی با ایران
طالبان مخالفت و خصومت خود را با فرهنگ فارسی، اقلیت شیعه و میراث مشترک فرهنگی به وضوح نشان داده است. این گروه، آشتیناپذیری خود با نمادهای فرهنگی که بخشی از میراث بشریت هستند، مانند مجسمههای بودا در بامیان، به نمایش گذاشته است.
طالبان گروهی غیرقابل اعتماد و بیاعتبار است که نه توانایی و نه لیاقت شناسایی و امضای اسناد دوجانبه را دارد و نباید فریب آنها را خورد. علیرغم حمایتهای پاکستان، اکنون که طالبان به کمک این کشور نیازی ندارد، نه تنها از گروههای شورشی پاکستان حمایت میکند، بلکه علاوه بر عدم قبول خط مرزی دیوراند، ادعای مالکیت بر بخشهایی از پاکستان نیز دارد.
ثبات و امنیت منطقه جنوب آسیا برای کشورمان ارزش حیاتی دارد و این امر مستلزم هماهنگی و انسجام مستمر در رهبری کشورمان با محوریت وزارت امور خارجه و همکاری با پاکستان و دیگر کشورهای منطقه است.
کشورهای هند، چین، روسیه، ترکیه، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، کشورهای آسیای میانه و آمریکا و اروپا هر کدام در چارچوب منافع خود توجهی به جنوب آسیا دارند و برخی از آنها ملاحظات و دخالتهایی نیز دارند. تنها در سایه یک سیاست مدون و همهجانبه میتوان با همه آنها درخصوص امنیت و ثبات در جنوب آسیا تعامل کرد.
