پس از اتمام سیلاب، تکلیف باقی مانده حقابه هیرمند چه می شود؟
پس از اتمام سیلاب، تکلیف باقی مانده حقابه هیرمند چه می شود؟
بیش از هفت ماه از سال آبی گذشته و علی رغم بارش های شدید در حوضه آبریز هیرمند، حدود ۷ درصد حقابه ایران از رودخانه هیرمند دریافت شده است. بدعهدی های طرف افغان مغایر ماده پنجم معاهده دلتا در خصوص ایجاد سازه های هیدرولیکی برای کنترل سیلاب رودخانه هیرمند بر خلاف وعده های مقامات طالبان هم چنان ادامه دارد که مصداق آن بند کمال خان و بند لشکری است.

در صورت باز بودن دریچه های بند کمال خان حدود ۴۰۰ متر مکعب بر ثانیه آب به پایین دست جاری خواهند شد که با توجه بسته بودن برخی دریچه ها، خروجی آب بند مذکور به پایین تر از ۳۰۰ متر مکعب بر ثانیه رسیده است که با توجه به وجود بند لشکری، برداشت آب توسط بهره‌برداران کشاورزی ولایت نیمروز و فاصله ۸۵ کیلومتری بند تا مرز سیستان بدون تردید تلفات آبی قابل توجه خواهد بود. باقی مانده سیلاب های هیرمند نیز بدون دخالت انسانی با هدف مهندسی اجتماعی به سمت شوره زار گودزره منحرف می شود.
طبق شنیده ها جلسه کمیساران آب ایران و افغانستان با محوریت اصلاح بند کمال‌خان به نتیجه نرسیده و طرف افغان زیر بار اصلاح بند مذکور نرفته است.
اگر سیلابی حدود ۳ هزار متر مکعب بر ثانیه به بند کمال خان برسد و با فرض این که ۳۰۰ متر مکعب بر ثانیه وارد خاک ایران شود، باید سیلاب حدود ۴۰ روز استمرار داشته باشد تا حقابه ایران از رودخانه هیرمند براساس یک سال نرمال آبی (۸۲۰ میلیون مترمکعب بر ثانیه) به طور کامل دریافت شود.
اگر سیلاب طی دو هفته آینده متوقف شد و یا به حدی کاهش یافت که طرف افغان توان کنترل آن را بدون انحراف به سمت گودزره زره داشته باشد و مانند سنوات گذشته به بهانه خشکسالی مابقی حقابه هیرمند را ندهد، تکلیف چیست؟ مادامی که  با وجود سیل قابل توجه در حوضه آبریز،  امکان حقابه ایران در مدت زمان کوتاه تری وجود دارد و با آب مازاد امکان احیای بخشی از اراضی تالاب هامون و یا مرطوب سازی نقاط بحرانی فراهم شود، اما طرف افغان با اصلاح سامانه انحرافی بند کمال موافقت نکرده، چگونه می‌توان انتظار داشت که پس از پایان سیلاب، از ظرفیت مخزن سد کجکی مابقی حقابه را تامین کند؟
مقامات دستگاه دیپلماسی ایران نشان دادند که نه تنها در حوزه دیپلماسی آب در برابر طرف افغان شکست خوردند و در زمین هیدروپلیتیکی افغانستان سرگردان هستند، بلکه در حوزه دیپلماسی رسانه با اظهار نظرهای نادرست با هدف دستاورد سازی در حوزه سیاست خارجی نیز قاعده بازی را باختند.
نماینده و سفیر جمهوری اسلامی ایران در افغانستان به جای این که به اتکای ماده پنجم معاهده برای اصلاح بند کمال خان چانه زنی کنند، در اقدامی عجیب بابت رفع موانع رودخانه هیرمند از سرپرست وزارت خارجه طالبان قدردانی می کند! مادامی که حافظ منافع ایران در افغانستان موانعی از قبیل بند کمال خان که بخش زیادی از سیلاب هیرمند را منحرف می کند (تصاویر ماهواره‌ای گویای حجم آب منحرف شده است) و بند لشکری که حتی برای آن دریچه تعبیه نشده و مانند آب برگردان عمل می کند را نمی‌بیند و یا آن را ندید می گیرد، ایران در زمین هیدروپلیتیکی افغانستان محکوم به شکست است.
ایران باید برای فشار سیاسی بر طالبان ابزارهای بیشتری به دست بیاورد و از طرفی باید استراتژی درستی در قبال حقابه هیرمند و رویکردهای هیدروپلیتیکی افغانستان در پیش گیرد. ممنوعیت فعالیت سیاسی اپوزیسیون طالبان در ایران که توسط معاون سفیر ایران در افغانستان رسانه ای شد، به معنای اعطای چک سفید امضا به مقامات طالبان است.
طرف افغان باید بداند که مراودات سیاسی و تجاری میان دو کشور براساس منافع ملی و رعایت حقابه رودخانه های هیرمند، فراه و هریرود تنظیم می شود.

فرشید عابدی