ویژگیهای سوزندوزی بلوچی
سوزندوزی بلوچی یکی از هنرهای اصیل و سنتی ایران است که توسط زنان بلوچ، عمدتاً در استان سیستانوبلوچستان، خلق میشود. این هنر که قدمتی چندهزارساله دارد، شامل دوختن طرحهای هندسی، گیاهی و گاه انتزاعی روی پارچه بااستفاده از نخهای رنگی است. سوزندوزی بلوچی نهتنها بیانگر فرهنگ، تاریخ و هویت مردم بلوچ است بلکه بهدلیل تکنیکهای دستی آن، جایگاه ویژهای در مفهوم مد پایدار دارد.
اولین ویژگی این هنر اصیل ایرانی؛ داشتن الگوهای منحصربهفرد است که طرحهای این هنر غالباً برگرفته از طبیعت و محیط اطراف، همچون گلها، پرندگان و اشکال هندسی ساده و متقارن است. همچنین، نخهای رنگی که در سوزندوزی بهکار میرود، اغلب از مواد طبیعی تهیه میشوند که زیستسازگار هستند. ویژگی دیگری که میتوان به آن اشاره کرد، روشهای کاملاً دستی برای خلق این هنر است. این هنر بهطور کامل بهصورت دستی انجام میشود، بدون نیاز به ماشینآلات صنعتی که به کاهش مصرف انرژی و آلودگی کمک میکند.
ارتباط سوزندوزی بلوچی با مد پایدار
مد پایدار براساس اصولی چون حفظ محیطزیست، استفاده مسئولانه از منابع، حمایت از صنایعدستی و کاهش تولید انبوه شکل میگیرد. سوزندوزی بلوچی، بهدلیل اصالت، کیفیت و پایبندی به روشهای سنتی، در چندین جنبه با مد پایدار ارتباط دارد؛ استفاده از منابع تجدیدپذیر مانند نخها و مواد مورد استفاده در سوزندوزی غالباً از الیاف طبیعی است که قابلیت بازیافت و تجدید دارند.
علاوهبرآن با استفاده از هنرهای سنتی در طراحی لباسهای مدرن، برندهای پایدار به حفظ فرهنگ و میراث اقوام بلوچ کمک میکنند.
جنبه دیگر پایداری مد در محصولات سوزندوزی، مقاومت و کیفیت بالاست؛ چراکه سوزندوزی بلوچی بهدلیل دقت در دوخت و مواد استفادهشده، دوام بالایی دارد که با فلسفه کاهش مصرفگرایی همخوانی است. همچنین، توسعه بازار برای محصولات سوزندوزی بلوچی، به زنان بلوچ فرصت اشتغال و بهبود معیشت میدهد، درحالیکه از تولید صنعتی و شرایط کاری نامناسب جلوگیری میکند.
کاربرد سوزندوزی بلوچی در طراحی مد
امروزه بسیاری از طراحان مد، این هنر را در طراحی لباسهای مدرن، کیف، کفش و اکسسوریهای دستساز استفاده میکنند. این تلفیق هم به احیای هنرهای بومی کمک میکند و هم محصولاتی خاص و منحصربهفرد برای بازارهای بینالمللی ارائه میدهد.
«مهدیس بلوچی» از پدری با رگ و ریشهٔ بلوچ و مادری اهل شیراز یکی از طراحان و مدرسان ایرانی در حوزه طراحی لباس بااستفاده از هنر سوزندوزی بلوچی است. او فارغالتحصیل طراحی لباس است و در زمینه تدریس طراحی لباس و کالکشنسازی فعالیت دارد. مهدیس در کار خود به طراحی مجموعههای مد و استایل پرداخته و به خلاقیت و توجه به جزئیات مشهور است. او بهعنوان یک مدرس، روی موضوعاتی نظیر طراحی مدرن و الهام از فرهنگهای بومی برای ایجاد لباسهایی با جلوهای متمایز تمرکز دارد.
این طراح لباس که در زمینه ریتیل و تولیدات کیف و کفش چرم زنانه تجربیات زیادی دارد، هنر سوزندوزی را هنری موافق و همراستا با مد پایدار میداند. «هنر ایرانی باید در ذائقه ایرانی حفظ شود؛ زیرا لباس پوست دوم ماست و باید لباسهایی که میپوشیم، شخصیت داشته باشند و خوشبختانه هنر ایرانی سرشار از شخصیت و اصالت است. من برای طراحی کالکشنهای لباسهایم از سوزندوزیهایی استفاده میکنم که وینتیج و بلوچی هستند و در اصل این سوزندوزیها چندینبار و در چندین لباس استفاده میشوند؛ زیرا این هنر، کاری بسیار سخت و زمانبر است که زنان روستایی وقت و انرژی زیادی برای خلق آن صرف میکنند. گاهی سوزندوزیها از سهلایه پارچه جدا میشود و معلوم است این از سهلایه پارچه جدا شده و سه دوره زندگی را طی کرده است. بنابراین، میتواند در سالهای زیادی بر روی پارچههای مختلفی استفاده شود.»
ترکیب هنر سنتی و مدرنیته
سوزندوزیهای دستی که در روستاها انجام میشود به روش قدیمی است و با طرحهای ماشینی و امروزه تفاوت زیادی دارد. بنابراین، بلوچی در کارهای خود از سوزندوزیهایی استفاده میکند که قدیمیتر و باارزشتر است و اصول ابتدایی پایداری در مد رعایت میشود.
«همگام با این فعالیتها، رویداد «وَ» با رویکرد ارائه محصولات کاربردی شروع به کار کرد؛ ولی کمکم بهدلیل روح ماجراجوی تکتک اعضای گروه مجهز و مسیرمان بهسمت هنرهای تجسمی، نمایشگاههای تلفیقی پرفورمنس و هنر اینستالیشن کشیده شد که درنهایت چهارمین و آخرین رویداد با عنوان «بحران هویت» شکل گرفت. رویداد «وَ» از آنجا جرقه خورد که من و جمعی از دوستانم در طی سالهای اول فعالیت خود نتوانستیم جای مناسبی برای ارائه کارها و ایدههای خود داشته باشیم و پس از ماهها جستوجو و تحقیق و صحبت به این نتیجه رسیدیم که خودمان مسیری را ایجاد کنیم تا شاید در آینده برای افرادی مشابه خودمان که لباس را جزئی از پوشش و بخشی از فرهنگ و شخصیت انسانها میدانند فضایی را ایجاد کنیم. انگیزه ما از ایجاد رویداد «وَ» ایجاد یک پلتفرم استاندارد برای ارائه کارهای خودمان و طراحان جوان بود. طراحان جوانی که من در روزهای تدریسم شاهد بودم که چطور باوجود علاقه و انرژی بسیار زیاد مسیر طراحی خودشان را انتخاب میکردند و وارد این راه میشدند؛ ولی انتهای راه برایشان گنگ و گیجکننده بود. تقریباً استقبال از رویداد و هم در بخش محصولات کاربردی و همچنین در بخش هنر و مد مفهومی بسیار خوب و بالا بود و از این بابت به خودم و بچههای تیم و تمام طراحان و همچنین تمام هنرمندانی که در این مسیر ما را همراهی کردند، افتخار میکنم.»
هنر سوزندوزی بلوچ بهعنوان یک ابزار مد پایدار، پیوندی بین سنت و مدرنیته ایجاد میکند و به طراحان لباس این فرصت را میدهد که با احترام به محیطزیست و فرهنگهای محلی، محصولاتی خاص و باارزش خلق کنند
ایجاد سوزندوزیهای زنانه در ساختار لباسهای مردانه ابتکار دیگری بود که مهدیس بلوچی در زمینه لباسهای قومی قبیلهای و سوزندوزی بلوچ انجام داد؛ زیرا بهگفته خودش نقش زن و ارزشهای زنانه که در سرزمین ما وجود دارد، در قومهای مختلف متفاوت است. بهعنوان مثال، زن بلوچ جهیزیه نمیبرد و بعضی مسئولیتهای خانهداری برعهده او نیست؛ اما درعینحال نقش زنان در بیرون از خانه بسیار کمرنگ است. باوجوداین، با اینکه با انتقادهای فراوان هم روبهرو بودم، اما با اینکار به هنر دست زنان بلوچ رنگ مردانه بخشیدم.»
سوزندوزی بلوچی نهتنها یک هنر سنتی، بلکه ابزاری قدرتمند برای گسترش مفهوم مد پایدار است. با حمایت از این هنر، میتوان به حفاظت از محیطزیست، ترویج ارزشهای فرهنگی و تقویت جوامع محلی کمک کرد. بهرهگیری از چنین هنرهایی در صنعت مد میتواند نمایشی باشد از تلفیق سنت و مدرنیته، و نشاندهنده احترام به طبیعت و انسان.
«من معتقدم لباس پوست دوم انسانها است، پس باید آن را درست و بادقت انتخاب کنیم؛ چراکه همیشه ابتدا با ظاهرمان در جامعه قضاوت میشویم و لباس و سبک لباس پوشیدن ارتباط تنگاتنگی با هویت ما دارد. رسالت هر یک از طراحان لباس این است که به هنر نهفته در دل صنعت مد و ایجاد بستر فرهنگی آن اشراف و آگاهی داشته باشند، پس سطحی نگاه نکنیم و عمیقتر و فکرشدهتر محصولاتمان را روانه جامعه کنیم؛ بهخصوص جامعه ما که نیاز مبرمی به این آگاهی دارد.»
معنابخشی به انتزاع با هنر اصیل ایرانی
طراحان مد امروز، با تلفیق هنر سوزندوزی بلوچ، لباسهای منحصربهفردی خلق میکنند که نهتنها از فرهنگ غنی ایران بهره میبرند بلکه به حفظ طبیعت و تقویت جوامع محلی در مسیر مد پایدار کمک میکنند
قرارگرفتن یک طراح لباس در کنار یک آرتیست خیلی به روشنتر شدن مسیر طراحان لباس جوان کمک خواهد و آنها را به چالش میکشاند. این آرتیستها گاه میتوانند زنان هنرمندی باشند که در گوشهای از یک روستا دست به سوزن هستند و نقشه رؤیاهایشان را مصور میکنند. بنابراین، انتزاع در هنر اصیل تعریف مشخصی ندارد و بسته به روحیه و دانش هر هنرمند تعریف خاص خودش را پیدا میکند؛ اما اولین و سادهترین برخورد ذهن عوام با عبارت طراحی مفهومی و انتزاعی یک محصول عجیبوغریب و تزئینی خواهد بود. درحالیکه نقش یک گل سوزندوزی اصیل بر گوشه یک کت با طراحی امروزی میتواند مفهوم انتزاع را بیشازپیش برایمان تداعی کند. بعضی از مخاطبها لباس مفهومی را دوست دارند و بعضی دیگر آن را یک تلاش و نتیجه بیهوده میدانند که کاربردی نخواهد داشت. شاید در دنیای سریع امروز بیراه هم فکر نمیکنند، اما در دنیای مد ریشهٔ بهوجودآمدن اکثر ترندهای اوت کوتور (haute couture) بعد هنری و مفهومی آن است که میتوان با استفاده از هنرهای اصیل نیز به آنها معنا بخشید.
مریم محمودخواه
روزنامهنگار و نویسنده مد و فشن
- منبع خبر : پیام ما
