کامبیز مشتاق گوهری در گفتوگو باخبرنگار دیارعیار اظهارداشت: متولیان احداث جاده، در اقدامی سریع و در سایه سکوت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که در ظاهر مخالف این اقدام بوده ولی در عمل هیچ اقدام حقوقی انجام نمیدهد، باند دوم این بزرگراه را اجرا کردند.
وی بیان کرد: باند دوم بزرگراه از وسط یکی از محوطههای اقماری شهر سوخته گذشته و آن محوطه را نابود کرده، برخی قصد دارند که میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی را مانع توسعه نشان دهند.
گوهری گفت: میراث فرهنگی برای توسعه، مانع ایجاد نمیکند بلکه در مواردی که امکان اجرای راه جایگزین نباشد که در دشت پهناور سیستان این امکان وجود دارد و با چرخش ۲ تا ۵ کیلومتری میتوانستند باند دوم را احداث کنند و اگر شرایط اضطراری بود، با دادن یک فرصت کوتاه بین دو هفته تا یک ماه، عملیات رفع خطر، حفاری، ثبت و خروج آثار انجام میشد، سپس اجازه احداث باند دوم را صادر میکردند، این اقدام بسیار متفاوت با این است که پیمانکار با ماشین آلات راه سازی بخشی از محوطه تاریخی را از بین ببرد.
مدیرکل پیشین میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان ادامه داد: پس از اینکه برخی افراد مراجعه کردند و نسبت به اجرای باند دوم هشدار دادند، بلافاصله باند دوم را اجرا کردند، جاده جدید تقریباً مماس با عرصه شهر سوخته بوده و ماشین آلات راه سازی حتماً از روی عرصه شهر سوخته تردد کرده اند.
مدیرکل پیشین دفتر معماری و طراحی شهری وزارت راه و شهرسازی خاطرنشان کرد: مشاور طرح بزرگراه زابل _ زاهدان میخواهند ارزانترین، سریعترین و صافترین مسیر را انتخاب کنند، مشاوران تهرانی هم در سایه سکوت برخی مدیران، مصیبتهای زیادی را بر سر استان آورده اند.
وی تصریح کرد: مدیران راه و شهرسازی در خصوص اجرای باند دوم بزرگراه زاهدان به زابل، نمیتوانستند حدود یک ماه صبر کنند تا یک اثر تاریخی نابود نشود، آن وقت میخواهند سریع باند دوم را احداث کنند، چند سال است که جاده زابل _ زاهدان در حال احداث است؟
وی با بیان اینکه محوطه تاریخی از بین رفته، اضافه کرد: تهدید خروج شهر سوخته از لیست جهانی محتمل بوده است.
مشتاق گوهری در پاسخ به این پرسش که آیا امکان داشت کاوش این محوطههای اقماری شهر سوخته، تاریخ اولینها را تغییر دهد؟ گفت: تأیید چنین موضوعی، حرف خیلی دقیقی خواهد بود، هر رخدادی در باستان شناسی ممکن است، نمیخواهیم از میراث به عنوان مانع توسعه استفاده کنیم، شاید اکتشافی به دست آید که بعد متوجه شویم که چه اثری از دست رفته است و شاید چنین اتفاقی رخ ندهد.
رضا کیخواه آریا، معاون میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان در گفت و گو با پیامما برای این صحبت خود دلیلی دارد که دربارۀ آن توضیح میدهد: دشت سیستان بهقدری ارزشمند است که باند دوم چه از شرق جادۀ فعلی و چه از غرب آن عبور کند و چه با فاصلۀ بسیار، باز هم ممکن است در عملیات عمرانی به آثار تاریخی برخورد کنیم، یا خطر تخریبشان وجود دارد. پس چه بهتر که باند جدید که نیاز استان محسوب میشود، در نزدیکی جادۀ فعلی باشد؛زیرا این جاده سالهای سال است ساخته شده و تخریبها اتفاق افتاده و چه بهتر که جای جدیدی تخریب نشود.
نکتۀ دیگری که او اشاره میکند پیشنهاد انحراف در جاده است: باند دوم یک جاهایی از شرق جادۀ فعلی و یک جاهایی از شرق آن عبور میکند و اتفاقاً در محوطۀ شهر سوخته در غرب آن قرار گرفته است. ما تأکید داریم جاده در این محدوده در شرق جادۀ فعلی و از پشت مجتمع پژوهشی شهر سوخته عبور کند که کاوشهای آن قبلاً انجام شده است. در غیر اینصورت یکی از آثار ثبت جهانی را از دست خواهیم داد.
نکتۀ دیگری که کیخواه آریا اشاره میکند ثبت جهانی مشروط «شهر سوخته» است، بهطوریکه قرار بوده جادۀ فعلی هم جابهجا شود: حتی صحبتهایی مطرح شده که در کنار جادۀ جدید، باند قبلی هم در محوطۀ شهرسوخته یک انحنا داشته باشد، تا آن را جابهجا کنیم.
مجوز نجاتبخشی
مدیرکل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری سیستانوبلوچستان هم در گفتوگو با «پیام ما» توضیح میدهد که مطالعات باند دوم جادۀ زابل-زاهدان دو سال قبل شروع شد که نقشۀ کامل تپهها و برجستگیهای دشت سیستان و محوطۀ «شهر سوخته» در آن دیده شده بود. باوجوداین، آنطور که «علیرضا جلالزایی» میگوید: در جریان ساخت، هفتۀ گذشته پیمانکار به محوطهای رسید که برجستگی نبود و به همین دلیل در نقشههای جیپیاس وجود نداشت، در نزدیکی یک قلعه روبهروی تپۀ طالبخان که تعداد آثار تاریخی در کنار آن دیده شد. این قسمت را که دیدیم مشکوک شدیم و بههمین دلیل کار را متوقف کردیم. بلافاصله درخواست بررسی از سوی پژوهشگاه باستانشناسی داده شد و در انتظار مجوز نجاتبخشی هستیم.
به گفتۀ او، این درخواست هفتۀ گذشته به پژوهشگاه داده شده و مجوز این مرکز برای نجاتبخشی در مرحلّ صدور است: منکر جانمایی این جاده در مسیر آثار و تپههای باستانی نیستیم، اما اکنون نقطههای تازه برای جانمایی جاده به پیمانکار داده شده است تا کمترین آسیب به آثار، تپهها و محوطهها برسد.
خبرنگار دیار عیار موفق به گفت و گو با مدیرکل راه و شهرسازی سیستان و بلوچستان نشد، اما نکات مهمی که در ذهن مطرح می شود این است چرا برای احداث جاده باید به محوطه های تاریخی آسیب وارد شود؟ و چرا اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان نسبت به تخریب صورت گرفته در محوطه های اقماری شهر سوخته، اقدام حقوقی و قضایی نکرده است؟
